موسیقی ایرانی

نشانی جدید تنبور شمس

tanbure-shams — Sat, 25 Mar 2006 03:58:18 GMT

نشانی جدید تنبور شمس

http://magham.blogfa.com

.::از این به بعد وبلاگ"تنبور شمس" در نشانی فوق به روز خواهد شد::.

از دوستانی که لینک "تنبور شمس" در قسمت پیوند های وبلاگشان قرار دارد خواهشمند است به آدرس جدید لینک دهند.

با سپاس

معرفی داریوش طلایی

tanbure-shams — Mon, 20 Mar 2006 04:54:18 GMT

آخرین پست سال ۱۳۸۴ با داریوش طلایی

درايوش طلايي در سال 1331 در شهر دماوند ديده به جهان گشود. مراحل اوليه تحصيلات موسيقي را در هنرستان موسيقي ملي به پايان رساند. وي از سال 1349 در دانشكده هنر هاي زيبا دانشگاه تهران ادامه تحصيل داد و همزمان در مركز حفظ و اشاعه موسيقي، ضمن تدريس با تشكيل يك گروه به بازسازي آثار جاودانه موسيقي ملي پرداخت. تهيه و اجراي برنامه هايي براي راديو ، تلوزيون و جشن هنر حاصل اين دوره از فعاليت هاي هنري وي مي باشد.

طلايي، در سال 1356 موفق به دريافت جايزه اول تار و سه تار ، همچنين جايزه ممتاز آزمون « باربد » شد.

داريوش طلايي در زمره ي نسلي از نوازندگان جوان بود كه توانستد از محضر آخرين استادان سالخورده موسيقي قديم بهره برند تا بتوانند پلي بين نسل گذشته و نسل جوان آينده اين سرزمين باشند. وي سال ها از مكتب استادان بزرگي چون « علي اكبر خان شهنازي، نور علي خان برومند، يوسف فروتن ، سعيد هرمزي ، عبدالله دوامي و ... بهره برد و پيوسته در زمره ي شاگردان ممتاز اين اساتيد محسوب مي شده است.

وي خيلي سريع به جرگه ي تكنوازان موسيقي ملي پذيرفته شد. شناخت جامع و دانش وسيع او از موسيقي و تكنيك بالا در نوازندگي موجب شد كه در سن 23 سالگي به استادي دانشگاه تهران پذيرفته شود و از سال 1355 تا سال 1358 به تدريس موسيقي در دانشگاه تهران بپردازد.

در سال 1358 با دريافت بورس تحصيلي از دولت فرانسه براي ادامه تحصيل به اين كشور عزيمت كرد و در آنجا به تحصيلات خو در رشته موزيكولوژي ادامه داد و به دريافت دانشنامه فوق ليسانس نائل آمد. وي ضمن تحصيل پيوسته با اجراي كنسرت هاي منظم به شناساندن و معرفي موسيقي ايراني در كشور هاي مغرب زمين همت گماشت. از او آثاري مختلف توسط راديو فرانسه منتشر شده كه از طرف منتقدين به عنوان «يك رويداد استثنايي هنري» شناخته شده است.

او در ادامه تحصيل به دوره دكترا راه يافت و موضوع پايان نامه وي « جايگاه مايه و مقام در ساختار موسيقي ايران ، عرب و ترك » مي باشد.

داريوش طلايي از سال 1358 تا 1368 در بخش موسيقي مشرق زمين دانشگاه « سوربن پاريس » موسيقي ايراني تدريس كرد و سپس به دعوت « دانشگاه واشنگتن » به آمريكا عزيمت كرد و در آنجا نيز طي سال هاي 71- 1370 به تدريس موسيقي پرداخت.

در تكنوازي سه تار ِ طلايي استفاده ي متين از از متن رديف موسيقي ايراني به چشم مي خورد. جمله هاي فاخر و وزين ، نوانس و صدادهي اصيل سه تار و ارائه سه تار نوازي در تداوم سبك و شيوه قديم، چند ويژگي در سه تار وي است.

ازآثاراو مي توان به :

*رديف ميرزا عبدالله (اجرا سه تار)

*آلبوم کنسرت دیگر، سازوآواز‌(همراه با شهرام ناظري)

به چهار مضراب افشاری، برگرفته از همین آلبوم گوش دهید.

سه تار: داریوش طلایی

تنبک: بیژن کامکار

به قسمتی از تکنوازی سه تار در این آلبوم توجه کنید.

*کنسرت شب وصل همراه با محمد رضا شجریان

به قسمتی از سه نوازی طلایی، فرج پوری و همایون گوش دهید.

تار: داریوش طلایی

کمانچه: سعید فرج پوری

تنبک: همایون شجریان

به قسمتی از تکنوازی تار طلایی در این آلبوم توجه کنید.

چهار مضراب ماهور

*دود عود( همراهي با صداي محمدرضا شجريان)

*چندصفحه گرامافون وسي.دي درفرانسه(تكنوازي)

به قسمتی از تکنوازی سه تار که در فرانسه ضبط شده است گوش دهید.

*و كتاب هاي «نگرشي نوبه تئوري موسيقي ايراني»، «نت رديف ميرزا عبدالله براي تاروسه تار»، «بيست وسه قطعه پيش درآمدها ورنگ هاي استاد علي اكبرشهنازي» اشاره كرد.

بیش از نیم قرن با موسیقی تجویدی

tanbure-shams — Sat, 18 Mar 2006 07:56:18 GMT

علی تجویدی

بیش از نیم قرن با موسیقی علي تجویدی

استاد علی تجویدی هنرمندی بی همتا در تصنیف سازی بود تا حدی که هیچ یک از اساتید موسیقی ایران به تعداد تصنیفهای او اثر قابل توجه ندارند؛ مثلا می توان گفت از بین تصانیف مشهور دستگاه چهارگاه نیمی از ساخته تجویدی هستند.

علی تجویدی با داشتن حافظه قوی خود حتی تا روزهای پیش جوابگوی علاقمندان موسیقی بود (چندی پیش از استاد خرم در مورد سازنده تصنیفی در مایه سه گاه با مطلع "نشسته در هر چمنی" پرسیدم که استاد خرم فورا" خواستند که از استاد تجویدی بپرسم که متاسفانه چنین فرصتی دست نداد) حافظه قوی و استعداد سرشار موسیقی در علی تجویدی او را سالها پیش به یک جوان مشهور در میان اساتید موسیقی تبدیل کرده بود، به صورتی که حتی در منزل استاد ایرانی مجرد (که کمتر هنرمندی به این محفل راه داشت)، تجویدی غیر از اینکه جزو جمع بود، به تکنوازی هم میپرداخت و حتی نکاتی که استاد ایرانی مجرد اشاره میکردند با ساز تجویدی به اجرا گذاشته میشده است.

تجویدی در جوانی موسیقی را با فلوت آغاز کرد و سپس به آموختن ویولون پرداخت و با اینکه در آن دوره چندان نوازندگی ویولون به سبک کلاسیک غربی جا نیافتاده بود به تحصیل این سبک از نوازندگی پرداخت که غیر از اساتید غربی، از محضر ملیک آبراهیمیان و بابگن تامبرازیان استفاده کرد.

به قسمتی از نوازندگی ویولون علی تجویدی در جوانی توجه کنید.

تجویدی در رادیو در حال نوازندگی با صبا و محجوبی

اگرچه هنوز در نسل تجویدی و حتی نسلهای بعد از آن، این دست نوازندگان بطور جدی نوازنده ویولون کلاسیک نشدند؛ و چندین نسل بعد، نوازندگانی مانند رحمت الله بدیعی و شجاع الدین لشکرلو ظهور کردند که به طور جدی توانایی اجرای سولیستی ویولون ایرانی و کلاسیک غربی را توامان داشتند. (لازم به ذکر است به همین خاطرشجاع الدین لشکرلو نوازنده مورد علاقه مرحوم تجویدی بود)

اصولا نوازندگان یا آهنگسازان آن دوره در بند آن نبودند که در غرب فلان آهنگساز یا نوازنده چه می کند یا خود را بسنجند که مثلا فلان کس در ارکستراسیون کارهای بهتری دارد و باید به آن برسیم. شاید بتوان گفت اولین آهنگسازانی که چنین دغدغه هایی داشتند پرویز محمود و حسین ناصحی بودند که توانستند خود را با استانداردهای آهنگسازی جهانی مطابق کنند ولی پیگیری و ترویج جدی و عملی این جریان توسط استادانی مانند استوار، دهلوی، مسعودیه و پژمان در نسلهای بعد بود.

آهنگسازانی مانند تجویدی یا وفادار که در آنزمان به تحصیل موسیقی غربی می پرداختند در واقع هدفشان رسیدن به توانی بود که قدرت بیان بهتر احساسات و حالتهای درونی شان را داشته باشند و در این فکر نبودند که مثلا یک سونات یا سمفونی بسازند.

مرحوم تجویدی مدتی زیر نظر روح الله خالقی و سپس هوشنگ استوار (آهنگساز بزرگ ایران) به تحصیل علوم چند صدایی و آهنگسازی پرداخت مدتی هم نزد ضیاء مختاری به تحصیل ارکستراسیون پرداخت و به این ترتیب از آن پس بسیاری از آثارش را خود برای ارکستر تنظیم میکرد. (پیش از آن آثاری از تجویدی موجود است که با ارکسترهای کوچکی که در دهه 30 معمول بود بهره برده، ترکیب این ارکستر غیر معمول و تا حدی عجیب است؛ سازهای این ارکستر بیشتر ویولون، فلوت، کلارینت، درام و تنبک است)

نوازندگان مشهور ویولون در رادیو: مهدی خالدی، علی تجویدی، حبیب الله بدیعی، پرویز صدیقی پارسی(یاحقی) و همایون خرم

تجویدی در اجرای تکنوازیها و جواب آوازهایش با ویولون حالتهای مخصوص به خود داشت که دارای طمانینه و متانت خاصی که از شخصیت بزرگ او می آمد بود؛ سکوتها و قطع های مطبوع میان آوازهایش، تومانینه ای که در موسیقی نوازندگان و خوانندگان اصفهانی سراغ داریم را تداعی میکرد.

نوازندگی ویولون او بدون هیچ گونه حالت لمپنی و سبکی ای بود که در نوازندگی ویولون در زمان او بسیار مرسوم بود. سبکی که از ویولون مرحوم حسین یاحقی ایده گرفته و با سبکهای ویولون جیبسی و گاهی عربی مخلوط شده بود و باب دهان فیلمهای فارسی با آوازهای آنچنانی آنروزگار بود. ساز تجویدی همواره جایگاهش با این دست نوازندگان متمایز و بسیار شخیص و دور از غلو های زننده این دسته از نوازندگان بود.

تجویدی از محضر استادان زیادی در موسیقی، چه غربی و چه ایرانی بهره برد که گاه این اساتید از لحاظ سنی از او کوچکتر بودند و تجویدی هم در آن زمان شهرتی داشت، ولی بدون توجه به جایگاهش در محضر اساتید حاضر میشد و می آموخت.

تجویدی به جز ویولون با سه تار هم آشنایی داشت و گاه سه تار هم به دست میگرفت و زمزمه ای میکرد. چند سال پیش نیز آلبومی با سه تار و صدای استاد منتشر شد که اگرچه نشاندهنده توانایی های تکنیکی او نیست، ولی برای شنیدن موسیقی ناب او فرصتی شیرین است.

سه تار نوازی او با اینکه زیر نظر استاد صبا پیشرفته، چندان از سبک او پیروی نمیکند و همچون نوازندگی ویولونش که نه شبیه به استادش حسین خان یاحقی است نه استاد دیگرش صبا، مخصوص اوست.

محمدرضا شجریان، فرهاد فخرالدینی و علی تجویدی

علی تجویدی پس از انقلاب سالها فقط در خلوت خود و گاهی در مجلسهای بزرگداشت اساتید موسیقی، دست به ساز میبرد و فعالیت مهمی نداشت، تا اینکه به همت شاگرد قدیمی خود، فرهاد فخرالدینی با هدف راه اندازی ارکستر ملی باز شروع به کار کرد که آثار گرانبهای دیگری تقدیم به موسیقی ایران کرد.

استاد علی تجویدی پیر موسیقی ایران و همنواز بزرگترین چهره های موسیقی ایران همچون طاهرزاده، جلیل شهناز، ابوالحسن صبا، سعادتمند قومی، ادیب، حسن کسایی، مرتضی محجوبی،محمدرضا شجریان و ... همچنین جزو اولین هنرمندانی بود که زمان تاسیس رادیو بصورت زنده به اجرای موسیقی میپرداخت و از آنزمان تا انتشار آثارش روی CD سالها در راه اعتلای موسیقی تلاش کرد. تالیفات او به همراه آثار صوتیش نشاندهنده مردی خستگی ناپذیر و سختکوش است که سالها کمر به خدمت موسیقی ایران بسته.

پنجشنبه ۲۵ اسفند ۱۳۸۴ ، سجاد پورقناد

پيكر استاد "علي تجويدي"، نوازنده ويلن و آهنگساز موسيقي ايران، صبح امروز با حضور علاقمندان هنر و جمعي از مسوولان از مقابل تالار وحدت تشييع شد ... ادامه مطلب

درگذشت جاودانه آهنگساز موسیقی ایرانی

tanbure-shams — Wed, 15 Mar 2006 17:31:18 GMT

استاد علي تجويدي (۱۳۸۴-۱۲۹۸)

وقتی خبر در گذشت استاد رو از رادیو شنیدم واقعا شُکّه شدم. همین دیشب بو كه در برنامه شبستانه (از رادیو فرهنگ) گزارشي از ديدار یکی از شنوندگان برنامه كه به عیادت استاد رفته بود پخش شد.

در این گزارش خانم «زبيده جهانگيري» (متخلص به شبنم) از شاعران معاصر، هم حضور داشتند. ايشون از استاد گفتند، از بيش از شش دهه فعاليت هنري استاد، و اينكه در اين مدت خانه ايشان كانون تجمع برجسته ترين اهالي موسيقي بوده و هست ، از عشق بين استاد و همسرش و حدود شصت و اندي سال زندگي مشترك اين دو ، از صداي گرم استاد و اينكه سه تار رو هم به زيبايي مي نوازند، از شعر هايي كه براي استاد سروده بودند و ... در آخر هم از استاد خواهش كردند كه با شنوده ها صحبتي داشته باشند، استاد هم كه به سختي مي تونست صحبت كنه فقط در يك جمله كوتاه عيد نوروز رو به ايرانيان تبريك گفت. در همون لحظه اشك توي چشمهام جمع شد، اصلا دوست نداشتم كسي رو كه با آثارش بهترين احساس ها رو تجربه كرده بودم در اين حال ببينم، بي خبر از اينكه صداي استاد رو در آخرين لحظات زندگي پربارش دارم مي شنوم ...

درگذشت این استاد بزرگ موسیقی را به جامعه هنری و دوستداران موسیقی ایرانی تسلیت عرض می کنم.

روحش شاد و يادش گرامي

اينطور كه پسر استاد (سعيد) مي گفت مراسم تشيع، روز شنبه از روبروي تالا وحدت برگزار خواهد شد. ساعت برگزاري مراسم و جزييات آن به احتمال زياد در خبرگزاري ها اعلام مي شود.

به قطعه ای در دستگاه چهار گاه با ویولون استاد علی تجویدی و صدای استاد بنان و گوش دهید

پ.ن: برگرفته از شاخه گل شماره ۶

به قطعه ای در دستگاه سه گاه با ویولون استاد تجویدی و تار استاد فرهنگ شریف گوش دهید

پ.ن: برگرفته از شاخه گل شماره ۸

به تصنیف « رفتم که رفتم » با صدای بانو مرضیه و آهنگسازی استاد تجویدی گوش دهید

پ.ن:شعر از استاد رحیم معینی کرمانشاهی

پ.ن: با توجه اینکه این تصنیف از کیفیت نسبتا پایینی برخوردار است اما بسیار شنیدنی است.

به تصنیف « سفر کرده » با صدای بانو دلکش و آهنگسازی استاد تجویدی گوش دهید

به تصنیف « رفتم و بار سفر بستم » با صدای بانو هایده و آهنگسازی استاد تجویدی گوش دهید

پيكرمرحوم استاد علي تجويدي شنبه 27 اسفند ماه، 9 صبح از مقابل تالار وحدت به سمت بهشت زهرا تشييع مي‌شود.

به گزارش خبرنگارهنري ايسنا: استاد علي تجويدي آهنگساز و نوازنده پيشکسوت موسيقي ايراني صبح امروز درگذشت. اين هنرمند موسيقي پس از چند دهه فعاليت در زمينه موسيقي ايراني از چندي قبل تحت مراقبتهاي پزشکي در منزل و بيمارستان قرار داشت... ادامه مطلب

ساقي نامه (2)

tanbure-shams — Tue, 14 Mar 2006 04:21:18 GMT

ساقي نامه (در دستگاه همايون)

شهرام ناظري

ساقي نامه با صداي شهرام ناظري
------------------------------------------
پ.ن: برگرفته از آلبوم ساقی نامه(۱)
تنظیم: کامبیز روشن روان
دف: بيژن كامكار
ويلون: ؟

استاد محمود تاجبخش

ساقي نامه با سه تار ، توسط استاد محمود تاجبخش

فرهاد مهراد

ساقي نامه (تنظيم از فرهاد مهراد)
--------------------------------------------
پ.ن: برگرفته از آلبوم فنجان چای

مطالب مرتبط با این پُست:

۱) ساقی نامه با صدای محمدرضا شجریان، سه تار احمد عبادی و تار لطف الله مجد

گوشه های دستگاه شور

tanbure-shams — Sat, 11 Mar 2006 04:37:09 GMT

نورعلي خان برومند (۱۳۵۵- ۱۲۸۴)

گوشه هاي رديف ميرزا عبدالله به روايت نورعلي خان برومند

۱. درآمد اول 21. حزين

۲. درآمد دوم 22. شور پايين دسته

۳. درآمد سوم، كرشمه 23. گوشه رهاب

۴. درآمد چهارم، گوشه رهاب 24. چهار گوشه

۵. درآمد پنجم، اوج 25. مقدمه گرايلي

6. درآمد ششم، ملانازي 26. رضوي حزين فرود

7. نغمه اول 27. شهناز

8. نغمه دوم 28. قرچه

9. نغمه سوم 29. شهناز كُت (عاشق كش يا عقده گشا)

10. ملا نازي 30. رنگ اصول

11. سلمك 31. گريلي يا گريه ليلي

12. گلريز 32. رنگ شهرآشوب

13. مجلس افروز

14. غُزّال

15. صفا

16. بزرگ

17. كوچك

18. دوبيتي

19. خارا

20. قجَر

شور، مادر آوازها

tanbure-shams — Mon, 06 Mar 2006 07:28:18 GMT

شور، مادر آوازها

در بين دستگاههاي هفتگانه موسيقي ايراني ، دستگاه شور نسبت به بقیه وسعت بيشتري دارد و به همين دليل آنرا « ام الا‌واز » يعني مادر آواز ها نیز می نامند.

همانطوري كه مي دانيد همه دستگاه ها داراي يك سري آواز و الحان فرعي نيز هستند، ولي دستگاه شور علاوه بر اين آوازها، داراي ملحقاتي نيز مي باشد، كه به صورت خلاصه به آنها خواهيم پرداخت.

دستگاه شور سابقه اي بسيار قديمي دارد و بيشتر، موسيقي محلي و آنچه در ايلات خوانده مي شود، جزو اين دستگاه محسوب مي شود.

شور، آواز متداول ميان مردم است بخصوص متعلقات اين دستگاه ، بيشتر بين عامه مردم متداول مي باشد و حتي اشخاصي هم كه از موسيقي و آواز سر رشته اي ندارند اگر گاهي زمزمه اي بكنند، اغلب يكي از متعلقات شور را مي خوانند.

اين آواز براي ابراز احساسات دروني ، از قبيل عشق، محبت، ترحم و ... بسيار مناسب است. ناله هاي آواز شور كاملا طبيعي است و غمگساري آن مانند آواز دشتي خانمان سوز و جانگداز نيست.

آواز شور، نمونه كاملي از احساسات و اخلاق ملي گذشتگان ما است . گويي روح عارفانه ايراني را به خوبي نمايان مي كند.

تصنیف (چه شور ها)

-=-=-=-=-=-=-=-=-

آواز: غلامحسین بنان

شعر و آهنگ: عارف

تنظیم: جواد معروفی

رهبر ارکستر: روح الله خالقی

چهار مضراب شور

-=-=-=-=-=-=-=-

تار: داریوش پیرنیاکان

نی: جمشید عندلیبی

تنبک: همایون شجریان

ملحقات دستگاه شور

· آواز بيات ترك: بيات ترك را سابقا «بيات زند» نيز مي گفتند و معلوم نيست كه آواز اختصاصي ترك ها باشد. زيرا ترك ها اين آواز را كمتر اجرا مي كنند و به «سه گاه» بيشتر علاقمند هستند. اين آواز هم مانند «ابوعطا» نغمه ايست كه ميان عموم مردم مرسوم مي باشد. اغلب گوشه هايي كه در دستگاه ماهور اجرا مي شود در آواز بيات ترك هم وجود دارد. مانند: دلكش، شكسته و ...

به قطعه ای در آواز بیات ترک که توسط استاد سعید هرمزی (با سه تار) اجرا شده گوش دهید.

· آواز ابوعطا: ابوعطا آوازي است كه ميان توده مردم رواج دارد و از لطافت و زيبايي خاصي برخوردار است و در عين حال حالتش با دستگاه شور هم بي تفاوت نيست. «حجاز» يكي از گوشه هاي آواز ابوعطا مي باشد. البته حجازي كه عرب ها مي خوانند با حجازي كه ميان ما متداول است از نظر حالت كمي فرق دارد. بطور كلي، عرب ها بهتر حق مطلب را ادا مي كنند و ايراني ها به سبك ديگري مي خوانند. در كشور ما از اين گوشه براي خواندن و قرائت قرآن مجيد و مناجات هاي ديني و مذهبي استفاده مي شود.

به تصنیف پیام نسیم با صدای محمد رضا شجریان گوش دهید

به ساز و آواز ابوعطا با صدای علیرضا افتخاری و سه تار جلال ذوالفنون گوش دهید

به آوازی در گوشه حجاز با صدای شهرام ناظری و سه تار جلال ذوالفنون گوش دهید

· آواز دشتي: دشتي يكي از زيباترين ملحقات دستگاه شور است. دشتي آوازي است حزين، غم انگيز و دردناك ولي در عين حال لطيف و ظريف و مي توان آن را آواز چوپاني ايراني ناميد. چون زندگاني بي آلايش چوپانان و صحرا نشينان را وصف مي كند. اصل اين آواز از ناحيه دشتي و دشتستان (واقع در ايلات فارس) مي باشد. در ناحيه شمال ايران، (بخصوص مازندران و گيلان) اين آواز تغيير شكل مختصري داده و به صورت نغمه گيلكي در آمده است و احالي گيلان در اجراي اين آواز مهارت بسياري به خرج مي دهند كه تاثيري شديد در شنونده ايجاد مي كند.

به قطعه ای در آواز دشتی که توسط استاد سعید هرمزی (با سه تار) اجرا شده گوش دهید.

به آواز دیلمان با صدای استاد بنان گوش دهید

پ.ن: برای آشنایی بیشتر با آواز دیلمان می توانید به این لینک مراجعه کنید

· آواز افشاري: افشاري آوازي است مغموم و حزين كه حكايت هايي از هجران و فراق يار دارد. و عاشقي را مي ماند ، نااميد ، با حال نزار و افسرده كه از شدت درد و غصه ناله مي كند و گاه از زيادي رنج ، فريادي از سينه پر درد خود مي كشد كه شنوده را متاثر مي كند. به طور كلي اين آواز براي نشان دادن، حالاتي نظير « هجران ، درد و اندوه ، ناكامي ها ، خاطرات جانگداز و شكايت از بي وفايي يار» است.

به قطعه ای در آواز افشاری که توسط استاد سعید هرمزی (با سه تار) اجرا شده گوش دهید.

موسیقی در دوران هخامنشی

tanbure-shams — Sat, 04 Mar 2006 03:01:18 GMT

موسیقی مذهبی
بر اساس نوشته های هرودوت مورخ یونانی، مغان هخامنشی بدون همراهی ساز با نای سرودهای مذهبی می خواندند و از این نظر، نه مثل سرود خوانان بابلی و آشوری بودند و نه تحت تاثیر اقوام سامی. موسیقی این سرودها صرفآ موسیقی آوازی بود و نه موسیقی سازی.

مشاهده می کنید که پرهیز از استفاده از ساز و آلات در موسیقی مذهبی از ادوار گذشته تاریخی وجود داشته و اثرات آن تا به امروز هم به چشم می خورد.

مسئولیت اجرای سرودهای مذهبی با موبدان خوش آواز بوده و به قول "استرابو" دانشمند یونانی این نغمه ها منحصر به مفاخر پهلوانی و مناجات با یزدان بوده است. شایان ذکر است که امروزه بازمانده هایی از این آئین کهن هنوز هم در فرهنگ ایران دیده می شود.

هرودوت همچنین می نویسد :

"ایرانیان برای قربانی در راه خداوند و مقدسات خود، کشتارگاه و آتشکده ندارند و بر قبور مردگان شراب نمی پاشند. در عوض یکی از پیشوایان مذهبی حاضر می شود و یکی از سرودهای مذهبی را می خواند."

موسیقی رزمی
اما در دوران هخامنشی موسیقی نوع دیگری هم موجود بوده است. یکی از انواع دیگر، موسیقی رزمی با جنگی بوده است.

گزنوفون دیگر مورخ یونانی در کتاب "سیروپیدیا" می نویسد :

"کورش کبیر به عادت دیرینه، در موقع حمله به ارتش آشور سرودی را آغاز کرد و سپاهیان او با صدای بلند آنرا خواندند و بعد از پایان سرود، آزادمردان با قدمهای مساوی و منظم به راه افتادند. کورش در وقت حمله به دشمن سرود جنگی را آغاز کرد و سپاهیان با او هماهنگ شدند."

"کورش برای حرکت سپاه دستور داد سربازان با شنیدن صدای شیپور قدم بردارند و حرکت کنند، زیرا صدای شیپور علامت حرکت است."

این سروده ها برای بر انگیختن حس شجاعت و دلیری سربازان اجرا می شد و گزنوفون اضافه می کند که :

"کورش از کشته شدن سربازان طبری و طالشی مغموم شد و برای مرگ سربازان مازندرانی و طالشی سرودی خواند و این همان سرودی است که در ادوار بعد در مراسم موسوم به 'مرگ سیاوش' خوانده می شد."

این مراسم هنوز هم در بین بسیاری از طوایف ایرانی وجود دارد و بنام "سوگ سیاوشان" یا "سووشون" معروف است و بقایای این آئین قدیمی حتی در مراسم آئینی ایران بعد از اسلام نیز دیده می شود.

از دوران هخامنشی سازهایی باقیمانده است از آنجمله می تواند به کرنا، نی، شیپور، کوس (نوعی ساز ضربی)، درای و سنج اشاره کرد.

در سال 1336 هجری شمسی در کاوشهای تخت جمشید در حول و حوش آرامگاه اردشیر سوم هخامنشی، یک شیپور فلزی به طول 120 سانتی متر به دست آمد که شبیه کرنای است. قطر دهنه آن 50 سانتیمتر و جزو سازهای جنگی محسوب می شود.

موسیقی مجلسی
اما نوع دیگری از موسیقی بنام مجلسی نیز در آن روزگار مرسوم بوده است. موسیقی مجلسی یا همان بزمی از دیر باز در تمدن ایران وجود داشته است. آوازهای فراغت، سرودهای شادی و سرور، در جلسات بزم بکار می رفت و سازهای ویژه و شیوه اجرای خاص خود را داشت.

گزنوفون و هرودوت هر دو از این نوع موسیقی نام برده اند و دیگر مورخ یونانی "آتنه" در این باره نوشته است که :

"در جشن مهرگان که در حضور شاهنشاه هخامنشی برگزار می شد، نوازندگان و خوانندگان با اجرای برنامه هایی در مجلس شرکت می کردند و خوانندگان و نوازندگان در آن جشن ها سهم اساسی داشتند."

هرودوت از وجود تعداد زیادی موسیقیدان در عصر هخامنشی یاد می کند و می نویسد که آنها در دربار نیز زندگی می کردند و در روزهای جشن همچون مهرگان، سده، نوروز و ... به دربار خوانده می شدند و شادی و سرور برپا می کردند.

گزنوفون نیز می نویسد :

"کورش برای کیاخسار تعدادی از موسیقیدانها را برگزید ... اسکندر مقدونی از خزانه کورش 320 فقره اسب و آلات موسیقی را بدست آورد ..."

و جالب اینجاست که در سفرنامه فیثاغورث نیز به مراسم تاجگذاری داریوش اشاره شده است :

"حدود 360 دختر خنیاگر (نوازنده یا خواننده) به آوزاخوانی و نوازندگی می پرداختند."

منبع: گفتگوی هارمونیک

نگاهي به زندگي و زيست استاد پرويز ياحقي

tanbure-shams — Wed, 01 Mar 2006 03:48:18 GMT

پس از ورود ويولن به ايران در اواخر عهد ناصري و آموزش آن توسط موسيو دوال فرانسوي به عنوان اولين مدرس ويولن در ايران، فراز و فرودهايي بر اين ساز رفت تا به دست كلنل علينقي وزيري رسيد. اين شخص تحصيلكرده و آگاه بر اصول موسيقي تحولاتي در نحوه آموزش و نواختن اين ساز به وجود آورد كه حاصل آن ظهور چهره هاي فراوان و نوازندگاني قابل گرديد كه از برجسته ترين آنها به ترتيب مي توان ابوالحسن خان صبا، حسين خان ياحقي، رضا محجوبي و... را ياد كرد. اين بزرگان و به خصوص استاد ابوالحسن صبا (منشأ تحول موسيقي ايراني) با تحمل مشقات فراوان و در آميختن خلاقيت خود با اندوخته هاي گذشته، فصل جديدي در سير تحول ويولن در ايران به وجود آوردند و هر يك برگزيدگاني از مكتب خويش به جاي نهادند كه در اين بين شاگردان مكتب صبا و ياحقي كه بعضا هر دو استاد را تجربه كردند به دليل فراگيري آموزه هاي هر دو مكتب (شيوه غربي در مكتب صبا، شيوه ايراني و شيرين نوازي در مكتب ياحقي) به جايگاه قابل توجهي دست يافتند. برجسته ترين نوازندگان اين نسل عبارت بودند از: علي تجويدي، مهدي خالدي، همايون خرم، حبيب الله بديعي، پرويز ياحقي، اسدالله ملك و... در اين مقال مروري اجمالي خواهيم داشت به پرويز ياحقي و آثار و احوال او.

پرويز ياحقي (۱۳۱۶- تهران)

پرويز صديقي پارسي يكي از چهره هاي بي بديل موسيقي ايراني است كه نامش با ويولن عجين شده، چنانكه نسل قبل و حتي بعد از انقلاب با شنيدن نام ويولن، بلافاصله نام پرويز ياحقي به ذهنشان متبادر مي شود و اين امر از تأثيرگذاري اين شخص بر ذهن سطوح مختلف جامعه حكايت مي كند.

او چنانچه خود مي گويد در كودكي حسب مقتضيات شغلي پدر به همراه خانواده به لبنان سفر مي كند و پس از گذشت مدتي كوتاه و به دليل دور بودن از معشوق جاوداني اش ويولن به حالت احتضار مي رود كه با توصيه پزشكان، خانواده اش تسليم خواسته وي شده و او را به ايران مي فرستند تا در كنار دايي هنرمندش حسين خان كسب فيض كند.

پرويز با تلمذ در مكتب نه تنها هنرمندپرور، بلكه انسان پرور حسين خان و ابوالحسن صبا و تلفيق نبوغ ذاتي، خلاقيت و استعداد شگرف خويش با اين داشته ها هر چه سريع تر پله هاي ترقي را پيمود تا جايي كه در همان سنين جواني در برخي اركسترها و قطعات، به رغم حضور استادانش، سلوها به او سپرده مي شد (كه خود نشان از خارق العاده بودن اين جوان داشت). اين سير صعودي با ساختن چهار مضراب، قطعات و آهنگ هايي جاودانه، تنظيم، تكنوازي و همنوازي هاي فراوان در كنار بزرگان موسيقي آن زمان به بالاترين درجه خويش رسيد و او را به عنوان يك نوازنده صاحب سبك به جامعه معرفي كرد. سبكي كه انحصاراً مال او و زاده خلاقيت، تكنيك، احساس و نوآوري هاي خود او بود و مقلدان فراواني نيز پيدا كرد كه از آن جمله مي توان: مجتبي ميرزاده، سياوش زندگاني، بيژن مرتضوي، جهانشاه برومند و... را نام برد كه هر يك در نوع خود نوازندگاني مطرح هستند، اما همگي به نوعي مستقيم يا غيرمستقيم از اين بزرگوار تأثير گرفته و انشعابات اين سبك محسوب مي شوند و با وجود داشتن احساس مستقل، هيچ گاه نتوانستند در بروز اين حس استقلال كامل نشان دهند.

در سبك پرويز ياحقي با كثرت تكنيك و تنوع در استفاده از آنها فراوان برخورد مي كنيم: ويبر، مالش و گليساندوهاي گوشنواز و شيرين، استفاده به جا از پوزيسيون هاي مختلف، اجراي تريل هاي قدرتمند و سريع با انگشتان دوم و سوم، آرشه پراني هاي متناسب با نوع دستگاه و قطعه، نزديك كردن آرشه به خرك در حين آرشه كشي، استفاده از پيزيكاتو در قطعات ضربي و نهايتا استوار بودن بخش اعظمي از نوازندگي، مانور و خلق ملودي روي سيم هاي بم كه اين يكي نقطه عطف و بهتر بگوييم نگين انگشتري سبك ياحقي محسوب مي شود، زيرا در گذشته و مشخصا تا قبل از او هيچ كس تا به اين حد از سيم هاي بم استفاده نمي كرد و اساسا قادر به خلق ملودي زيبا و محرك احساس برروي سيم هاي ۳ و ۴ نبود و در واقع او را مي بايست احيا كننده سيم هاي بم ويولن ناميد. چهارمضراب ها، آهنگ و رنگ هاي ساخته او كه شروع و پايه آنها از سيم هاي sol و re بوده و قسمت اعظم آنها نيز در همين محدوده مي باشد، گواه اين مدعاست.

لازم به يادآوري است كه برخي قطعات او با كوك هاي مخصوص و برخي ديگر با كوك افتاده نواخته مي شود كه اين دو كوك و به خصوص افتاده (به معني همصدا بودن دو سيم در كنار هم [mi-mi la mi] از ابداعات حسين خان ياحقي و مختصات همين مكتب و سبك است كه بعدها توسط ديگران نيز مورد استفاده قرار گرفت).

اين روح بي قرار و ناآرام كه فراز و فرودهاي زيادي را در طول دوران حياتش سپري كرده و از قضا جفا هم زياد ديده، وقتي به جان ساز ريخته شده و با ويولن درمي آميزد، با اشرافي كه بر رديف موسيقي ايراني دارد، از دل اين درياي بي پايان اصواتي را بيرون كشيده و خلق مي كند كه وجود هر شنونده را مسحور هنر خويش كرده و او را به دنياي ديگري رهنمون مي سازد. او همچنانكه خود مي گويد با ساز زدنش زندگي خويش را روايت مي كند و در واقع راوي زندگي خويش است.

اوراق دفتر تاريخ موسيقي مان را كه ورق بزنيم به نوازندگان خوب و آهنگسازان برجسته اي برخورد مي كنيم، اما معدود كساني در اين جمع وجود دارند كه هر دو هنر، يعني آهنگسازي و نوازندگي را آن هم در حد اعلا تواماً در خويش جاي داده باشند و بي شك يكي از يكه تازان اين ميدان، پرويز ياحقي است. وي به لحاظ خلق و خو و شخصيت به گواه دوستان، شاگردان و مرتبطان با وي، يك نمونه كامل و چكيده راستين مكتب آن دو اسوه اخلاق (صبا و حسين خان) است و هنر والاي او جلوه اي از ذات ناب اوست كه بر پرده ساز ميخرامد و با جلوه گري دل مي ربايد. او از ساليان دور تاكنون رابطه بسيار صميمي با ساير هنرمندان اين خاك و بالاخص موسيقيدانان داشته و حتي با نوازندگاني كه به نوعي رقباي او به حساب مي آمدند (بديعي، خرم، ملك و...) دوستي نزديك و رابطه احساسي عميق و عاطفي داشته و دارد (چيزي كه متاسفانه در عصر حاضر كمتر با آن برخورد مي كنيم).

مروري بر پرونده هنري او نشان مي دهد كه يكي از اركان برنامه گل ها بوده كه با همنوازي در كنار خوانندگان و نوازندگان مطرح آن زمان چه زن و چه مرد كه بعضي از آنها را خود او به اين عرصه آورده بود، ساختن آهنگ هاي ماندگاري همچون: بيداد زمان، مي زده شب (ماهور)، سراب آرزو (افشاري)، غزالان رميده (شوشتري و همايون)، آهنگ زيباي او در چهارگاه با مطلع: [آن كه دلم را برده خدايا زندگيم را كرده تبه گو...]. (گل هاي رنگارنگ شماره ۴۲۰ و ۴۲۸) با تنظيم زيباي زنده ياد جواد معروفي و آهنگ هاي ديگري كه مجال نام بردن از آنها نيست، افراد بسياري را به موسيقي ايراني علاقه مند كرده كه حتي به رغم گذشت ساليان متمادي بر اين آهنگ ها، هنوز هم ورد زبان عوام و خواص هستند و نيك است بدانيم بخش اعظمي از اين آثار حاصل هم نفسي ۵۰ ساله با ترانه سراي معاصر استاد بيژن ترقي است كه از همين جا آرزوي طول عمر توام با سلامتي برايشان داريم.

اگر به زمان ساختن اين آهنگ ها و سال هاي فعاليت ياحقي توجه بكنيم، درمي يابيم در برهه اي كه وجود موسيقي هاي مبتذل و كاباره اي و... موسيقي اصيل ايراني را تهديد مي كرد و به حاشيه مي راند، او يكي از خادمان و پاسبانان اين موسيقي بوده كه هنوز هم پس از گذشت بيش از نيم قرن همين خط سير را دنبال مي كند و اخيرا چند كار از تكنوازي ها و كارهاي بدون كلام او منتشر شده كه حاصل گوشه نشيني سال هاي اخير اوست و در اين آثار، اندكي تغيير فرم و تبعيت احساس را از عوامل اجتماعي و شرايط محيطي و روزمره مشاهده مي كنيم.

وي با نواختن سه تار نيز كاملاً آشناست و در صدابرداري هم يدي طولايي دارد و كارهاي زيادي را صدابرداري كرده، چه از آثار خود و چه ديگر نوازندگان و دوستان هم روزگارش و هم اكنون نيز براي ضبط كار به دليل تكلف ها و هزينه هاي فراوان استوديوها و ساير مشكلات در منزل خود به اين كار مشغول است. در نظر بگيريد تهيه دستگاه هاي حرفه اي صدابرداري، ميكروفون هاي مخصوص و ساير آلات و ادوات را با هزينه شخصي و در منزل و مقايسه بكنيد آن را با شرايط قبل از انقلاب كه راديو در اختيار موسيقيدانان بود و براي ضبط كار اصلا دغدغه اي وجود نداشت، سپس خود بخوانيد حديث مفصل از اين مجمل كه چرا آثاري همانند آثار گذشته از قبيل برنامه هاي تكنوازان، گل ها و... ديگر تكرار نمي شود؟

منبع: همشهری

تكنوازي ويولون (سه گاه)
-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-
برگرفته از گلهاي تازه ، شماره ۸۸

موسيقي در اصفهان

tanbure-shams — Mon, 27 Feb 2006 04:01:05 GMT

ليلا حسيني

علم موسيقي از اهميت و ويژگي خاصي برخوردار است كه با علوم و هنر هاي ديگر قابل قياس نيست. اين علم از جهت عظمت، وسعت، قدمت، كاربرد و تاثير گذاري حايز اهميت است. مي گويند ابونصر فارابي در مجلسي، با نواي موسيقي ابتدا همه را به گريه وا داشت و سپس با نوايي ديگر به خنده انداخت و آنگاه لحن موسيقي را تغيير داد و همه را خواب كرد سپس از مجلس خارج شد.

در مورد موسيقي اصفهان بايد گفت كه اين شهر يكي از شهر هايي است كه در شكوفايي و پرورش موسيقي ايراني نقش موثري داشته و هنرمندان و استادان بسياري در آن پرورش يافته اند.

آنچه در موسيقي اصفهان، علاوه بر هنر موسيقايي قابل ذكر است بخش هاي اخلاقي و انساني آن مي باشد كه در كنار تكنيك هاي اجرايي مورد نظر قرار مي گرفته است. يعني استادان علاوه بر اين هنر داراي سجاياي اخلاقي و انساني بالايي بوده اند و اين اخلاقيات را نسل به نسل و سينه به سينه به شاگردان خود منتقل كرده اند. به طور كلي هنرمندان اصفهاني مباني فرهنگي را به موازات هنر موسيقي به شاگردان خود آموزش مي دادند.

استاد موسي معروفي نقل مي كند كه جمعي از دوستان از استاد << حبيب الله سماع حضور>> در اواخر عمر درخواست نواختن سنتور كرده بودند، و استاد ابتدا اجازه مي خواهد تا ابتدا وضو بگيرد و با طهارت مشغول نواختن شود. وقتي يكي از حضار از استاد پرسيد كه ساز زدن با وضو گرفتن چه ارتباطي دارد؟ استاد در جواب گفته بودن : از آنجايي كه من هنگام نواختن با خدا راز و نياز مي كنم و مشغول مناجات هستم ، واجب است كه با طهارت باشم.

استاد جلال تاج اصفهاني

در زمينه موسيقي، در اصفهان استادان و هنرمندان بزرگي بوده و هستند كه تعدادي از آنها را نام مي بريم:

· استاد حسين خضويي: ميرزا حسين مشهور به ساعت ساز ، موسيقيدان و استاد آواز دوره ناصري بوده است. وي شاگرد ميرزا عبدالوهاب ، خواننده و موسيقيدان معروف اصفهاني بوده كه با سيد حسين طاهرزاده و ناصر صيف در كنسرت هاي انجمن اخوت شركت داشته اند. او با سيد رحيم اصفهاني ، ميرزا حبيب ، سليمان خان امير قاسمي ، و سيد صادق شهاب اصفهاني هم دوره بوده و از معروف ترين شاگردانش مي توان به استاد جلال تاج اصفهاني اشاره كرد.

· سيد رحيم اصفهاني: ايشان از خوانندگان معروف و بنام اصفهان بوده است كه به گوشه هاي موسيقي ايراني اشراف كامل داشته و در خانواده سلطنتي ظل السلطان و شاهزادگان و بزرگان اصفهان هنر نمايي نموده است. سيد رحيم داراي صدايي رسا و توانا بوده ، تحرير هاي او سنجيده و آواز ها را بسيار راحت و با طمانينه مي خوانده. از شاگردان معروف او استاد طاهرزاده ، استاد اديب خوانساري و استاد جلال تاج اصفهاني را ميتوان نام برد.

· آقاجان: اين موسيقيدان اصفهاني ، پدر ميرزا حبيب سماع حضور اصفهاني است. آقاجان كمانچه اي را ابداع كرد كه داراي سيم ها و پيچ هاي زياد و دسته بلندي بود و ايستاده نواخته مي شد. نام آنرا "مجلس آرا" نهاده بودند.

· نايب اسدالله: اين استاد از موسيقيدانان معروف و از نوازندگان برجسته ، ني در ايران بوده است. او داراي گوشي حساس ، انگشتاني چابك و قريحه و استعدادي كم نظير بود. نايب اسدالله در همنوازي با استادان برجسته عصر ناصري باقر خان و آقا حسينقلي همكاري داشته است. وي در دستگاه معيرالممالك ، ظل اسلطان و فرزندان وي هنر نمايي مي كرده است. از ميان شاگردان وي عبدالخالق اصفهاني و مهدي نوايي شهرت بيشتري دارند.

· تاج الواعظين اصفهاني: شيخ اسماعيل تاج اصفهاني ، پدر استاد جلال تاج اصفهاني مي باشد. او از علم موسيقي آگاهي داشت و از صداي گرمي بهرمند بود. شيخ اسماعيل مشوق اصلي استاد تاج بود.

استاد حسن كسايي

در شهر اصفهان هنرمندان بسياري بسياري در زمينه موسيقي بوده اند، كه متاسفانه مجال شرح زندگي همه آنها در اين مقاله نيست و تنها به ذكر نام بعضي از اين بزرگواران اكتفا مي كنيم. هنرمنداني همچون عبدالحسين صور (آواز) ، ميرزا حبيب اصفهاني كه به "شاطر حاجي" شهرت داشت ، مهدي نوايي (نوازنده ني) ، سيد حسين طاهرزاده كه گفته است من براي يادگيري موسيقي سختي هاي بسياري كشيده ام و سفر هاي زيادي كردم تا حتي ني زدن چوپان ها را ببينم و شعر خواندنشان را بشنوم، سپس آنرا ساخته و پرداخته كرده و كم كم به صورت گوشه اي در آورم.

از ديگر هنرمندان اصفهاني استاد جلال تاج اصفهاني كه صداي رسايي داشت ، استاد حسن كسايي كه سرآمد ني نوازان ايران است ، استاد جليل شهناز (يگانه خداوندگار تار) ، استاد عبدالوهاب شهيدي (آواز) ، استاد علي تجويدي (آهنگساز و نوازنده ويولون) و بسياري ديگر را مي توان نام برد.

منابع:

گفتگو با محمد بطلاني اصفهاني: هنرمند

گفتگو با مهرداد بابك پور: كارشناس موسيقي اداره كل ارشاد

كتاب اصفهان زادگاه جمال و كمال، نوشته نعمت الله ميرعظيمي

كتاب چشم انداز موسيقي ايران، تاليف دكتر ساسان سپنتا